Հին Հայաստանի թատրոնը. ինչ էր ցուցադրվում

Ըստ հայ պատմաբան Մովսես Խորենացու (V դար), Գողթն նահանգը (Նախիջևան) հայտնի էր իր հեքիաթասացներով, երգիչներով, պարողներով և երաժիշտներով։ Պարերը ուղեկցվել են բամբիռի հնչյունների ներքո: Բամբիռը Հայկական ժողովրդական երաժշտական գործիք է, որի պատմական հայրենիքը պատմական Հայաստանի հյուսիսային հատվածն է (Տրապիզոն, Ջավախեթ, Սևծովյան Ափ):

Բամբիռի մասին առաջին տեղեկությունները 9-րդ դարից են: Հայաստանի մայրաքաղաք Դվինի պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել է մի ափսե՝ երաժշտի պատկերով, որի ուսին կար ջութակի նմանվող գործիք (որն էլ բամբիռն է)։
«Հայոց պատմության» մեջ Խորենացին հիշատակում է մ.թ.ա 2-րդ դ. պարուհի Նազենիկին, ով, պատմաբանի խոսքով, «ձեռքերով է երգել»՝ կատարելով հինավուրց մնջախաղի պարեր:

Հելլենիստական և միջնադարյան հայկական թատրոնում կար դերասանուհի-մնջախաղուհի, պարուհի, երաժիշտուհի վարձակ։ Սկզբում վարձակը եղել է Անահիտ եկեղեցու սպասավորը՝ պաշտամունքային ծեսերի մասնակից։ «Վարձակ» բառը, ինչպես հասկացաք, վարձ բառից է: Ըստ երևույթին, դրանք վճարովի դերասանուհիներ էին:

Պահպանվել են բազմաթիվ միջնադարյան հայկական մանրանկարներ, որոնք պատկերում են դերասանուհիներին։ Այսպես, Աղթամարի տաճարի պատերին փորագրված գորելեֆներում (X դար) հայտնի է դարձել, որ Աղթամարում հանդես են եկել դերասան-գուսանների և դերասանուհիներ-վարձակի թատերախմբերը:

Գուսանների և վարձակի պատկերները հայտնաբերվել են նաև Գրիգոր Երևանցի 1649թ. ձեռագրում, իսկ Էջմիածնի Աստվածաշնչում առկա են տարբեր դիրքերով քանդակներ, որոնք ցույց են տալիս օձը և թութակը ձեռքին պարեր: