Զորավար Սմբատ ԲԱԳՐԱՏՈՒՆԻ. ինչպես նա սպանեց արջին, ցուլին և առյուծին

584 թվականին Հայաստանում ապստամբություն տեղի ունեցավ Բյուզանդական կայսրության դեմ անկախություն ձեռք բերելու համար։ Նրանց ղեկավարում էր Սմբատ իշխանը՝ Բագրատունիների նշանավոր տոհմից։ Ուժերը չափազանց անհավասար էին, ապստամբությունը ճնշվեց, իսկ առաջնորդը գերեվարվեց և տարվեց Կոստանդնուպոլիս։

Իշխանը դատապարտվում է մահապատժի ամենադաժան ձևով. նրա գցում են գազանների վանդակը հրապարակային հոշոտման համար: Զավեշտն այն է, որ Մավրիկիոս կայսրը, որը ջախջախեց ապստամբությունը և դատապարտեց Սմբատ Բագրատունունուն, նույնպես ազգությամբ հայ էր։

Սակայն հետո անհավանական բան տեղի ունեցավ։ Ահա միջնադարյան պատմաբան Սեբեոսի այս իրադարձության նկարագրությունը.

«Նրան մերկացրել են և գցել գազանների հոշոտման վայրը։ Սկզբում արջին բաց թողեցին նրա վրա, և երբ արջը սլացավ դեպի Սմբատը, նա բարձրաձայն գոռաց, վազեց արջի վրա, և իր բռունցքով այնքան ուժեղ հարվածեց արջի ճակատին, որ նա տեղում շունչը փչեց։ Երկրորդ անգամ նրա վրա ցուլ են արձակել, բայց նա բռնել է նրան եղջյուրից և բարձր բղավել: Հոգնած ցուլը թուլացրեց վիզը, իսկ Սմբատը, բռնելով եղջյուրներից, սպանեց ցուլին: Երրորդ անգամ առյուծին թողեցին նրա վրա։ Երբ առյուծը հարձակվեց, նա բռնեց առյուծի ականջից և նստեց նրա վրա, այնուհետև բռնելով առյուծի կոկորդը՝ խեղդեց ու սպանեց նրան»:

Իհարկե, սա բացարձակապես անհավատալի պատմություն է, սակայն այսպես է գրում միջնադարյան պատմաբանաը: Այդքանի հետո հանդիսատեսը ներում է պահանջում: Նրան ներում շնորհեցին, քանի որ վախենում էին հանդիսատեսին դեմ գնալ, այդ ժամանակ դա մեծ ռիսկ էր:

Սմբատ Բագրատունուն հաջողվել է փոխել իրավիճակը։ Նա կարողացավ մի շարք շատ կարևոր հաղթանակներ տանել՝ իրեն ցույց տալով նաև հիանալի հրամանատար և Զորավար։

Մի հարուստ ավար բռնագրավվեց, և իշխանն իր ավարի հետ գնաց Կոստանդնուպոլիս՝ իր հաղթանակին ընդառաջ։ Փայլուն կարիերա՝ մահվան դատապարտված սեպարատիստ հանցագործից մինչև հերոսական հաղթանակ։ Սակայն, երբ բոլորը հավաքվել էին՝ դիմավորելու հաղթանակած նավերը, միայն Սմբատի նավը չկար: Դրանից հետո մի քանի տարի Սմբատ Բագրատունու մասին ոչ ոք չի լսել:

607 թվականին Բագրատունուն վերջապես թույլ տվեցին վերադառնալ հայրենիք՝ Հայաստան։ Եվ ոչ թե պարզապես վերադառնալ, այլ որպես մարզպետ: Նա հասավ նրան, ինչ ուզում էր, թեև ոչ ամբողջությամբ։ Հայաստանն այդպես էլ անկախություն չստացավ։ Նա մահացել է հայրենիքում՝ 618 կամ 619 թվականներին։

Երևի այդ մարդը ժամանակին չի ծնվել։ Եթե նա ծնվեր 300 տարի անց, երբ Բագրատունիների տոհմը վերականգնեց հայկական անկախ թագավորությունը, ապա, ամենայն հավանականությամբ, կլիներ Նրա մեծագույն տիրակալներից մեկը։ Սակայն կյանքի ժամանակը ոչ ոք չի կարող ընտրել, ցավոք։

Ահա այսպիսին էր Սմբատ, Բագրատունի իշխանը։