Ինչպե՞ս տարհանվեցին ցեղասպանությունից որբ մնացած ՀԱՅ փոքրիկները և փրկվեցին հալածանքներից. բացառիկ ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐԸ այստեղ

1915-1923 թվականներին Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության հետևանքով շուրջ 500 000 հայ երեխաներ սպանվեցին (այրվեցին, թունավորվեցին, խեղդամահ արվեցին), սովից կամ հիվանդություններից մահացան։ Նրանցից շատերն էլ որբ մնացին և ստիպողաբար իսլամացվեցին։

Մի շարք կազմակերպություններ, թե՛ հայկական, և թե՛ արտասահմանյան ձեռնամուխ եղան ողջ մնացած երեխաների փրկության գործին՝ տարհանելով նրանց կայսրության տարածքից:

Որբ երեխաներին հավաքվել էին ամայի վայրերում, ինչպիսիք են անապատները կամ անտառները, ինչպես նաև փողոցներում մուրացկանությամբ էին զբաղվում մուսուլմանական ընտանիքներից օգնություն խնդրելով և Թուրքիայի պետական մանկատներից: Տարհանվել են նաև մարտական գործողությունների գոտում գտնվող հայ երեխաները։ Նրանց տարհանումն իրականացվել է ռուս և բրիտանացի զինծառայողների կողմից։ Ցեղասպանության տարիներին հայ երեխաների առաջին լայնածավալ տարհանումն իրականացվել է Մուսա լեռան հերոսամարտի ժամանակ։

1915 թվականի գարնանը երիտթուրքերի կառավարությունը ձեռնամուխ եղավ Արևմտյան Հայաստանի և Օսմանյան կայսրության այլ շրջանների հայ բնակչության տեղահանության և բնաջնջման իր ծրագրի իրագործմանը։ Հուլիսի 30-ին հրաման արձակվեց վեց հայկական գյուղերի (ավելի քան 6000 մարդ) բնակիչների տեղահանության մասին՝ Միջերկրական ծովի ափին գտնվող Սույեսիա շրջանում (Հալեպի նահանգ, Անտիոքի նահանգ):

Բնակչության մի փոքր մասը ենթարկվեց հրամանին, իսկ մյուսները՝ մոտ 5 հազար հայ, բարձրացել են Մուսա լեռան վրա և կազմակերպել են ինքնապաշտպանություն, որը տևել է 53 օր։ Ի վերջո, նրանց օգնության են հասել Ֆրանսիական «Գիշեն» և «Ժաննա դ ‘Արկ» ռազմանավերը։ Երկու օրվա ընթացքում նրանք Պորտ Սաիդ են տարհանել 4 058 մարդու։

Ֆրանսիական այդ նավերում ծնված մի քանի երեխաներ ստացել են խորհրդանշական անուններ՝ «Գիշեն», «Ազատ» և այլն: Մուսա լեռան հերոսներից Պորտ Սաիդ է տարհանվել 1553 երեխա:

Հայ երեխաների տարհանման դրվագներից մեկը 1921 թվականի դեկտեմբերին Բասրայի վիլայեթի Նահր-Օման գյուղում գտնվող հայ փախստականների ճամբարից 816 հայ որբերի տեղափոխումն էր Երուսաղեմ: Նրանց ընդունել է Երուսաղեմի Հայոց պատրիարք Եղիշե արքեպիսկոպոսը, Դուրյանը, ժողովրդական գործիչներ և շատ տեղի հայեր։

Տարհանման արդյունքում հազարավոր հայ որբեր փրկվեցին ցեղասպանությունից։