«Մազմանյանի սինդրոմ». ի՞նչ է նշանակում և ի՞նչ կապ ունի պատերազմի, դավաճանների և ինքնասպանության հետ

1919 թվականին նոր կառավարությունը հրամայեց Կարսի շրջանում դիրքեր զբաղեցնող Անդրկովկասյան (հայկական) զորքերին զինադադար կնքել թուրքերի հետ։ Հայկական կորպուսի հրամանատար գեներալ Նազարբեկովը 2-րդ դիվիզիայի հրամանատար գնդապետ Սիլիկովին և Կարս ամրոցի պետ գեներալ Դեևին հանձնարարել է դադարեցնել մարտական գործողությունները և բանակցություններ սկսել թուրքերի հետ սահմանագծման շուրջ։

Հայկական կողմից ստանալով կրակի դադարեցման խնդրանք՝ թուրքական զորքերի հրամանատարը պահանջել է հայկական զորքերը դուրս բերել ամրոցից զգալի հեռավորության վրա, որպեսզի թուրքական զորքերին թույլ տան մտնել Կարս քաղաք մինչև բանակցությունների մեկնարկը։

Հայկական զորքերը Թիֆլիսից հրաման են ստացել անհապաղ դադարեցնել ռազմական գործողությունները և ընդունել թուրքական կողմի պայմանները։ Ապրիլի 25-ին հայկական զորքերը Կարսից հեռացան քաղաքի 20 հազար բնակիչների հետ միասին։

Ռազմաճակատի վերահսկողությունը փոխանցվեց թուրքերին։ Սակայն ՀԱՅԵՐԻՑ մի քանի հոգի մահը գերադասեցին քաղաքի հանձնումից: Նրանք են՝ գնդապետ Մելիք-Հովսեփյանը, Հազարապետ Չիլինգարյանը, մարտկոցի հրամանատար Բագրատունին և 1-ին գնդի հրամանատար գնդապետ Մազմանյանը։ Վերջին հերոսական մահը դարձավ ամենահայտնի և խորհրդանշական:

Hakob Bagratuni – Outstanding Statesman, Diplomat, And Military Figure Of  The First Republic Of Armenia - Art-A-Tsolum

21: 00-ին թուրքական 11-րդ դիվիզիան մտավ Կարս։

Ականատեսների խոսքով՝ Մազմանյանի վերջին խոսքերը եղել են. «Ես ունեմ մեկ կյանք և այն տալիս եմ ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՍ»

Հայ գրող Կոստան Զարյանը ֆիքսել է Ազգային ժողովում Կարսի հանձնման և Մազմանյանի ինքնասպանության մասին հայտարարության պահը։ Մազմանյանը դարձել է իսկական հայ զինվորի վարքի, հոգեբանության և աշխարհայացքի խորհրդանիշ։

«Մազմանյանի հայրենասիրությունը» արտահայտությունն այդուհետ օգտագործվում է հայրենիքի հանդեպ ամենաուժեղ սերը նախանշելու համար։ Մեկ այլ արտահայտություն՝ «Մազմանյանի սինդրոմը», արտահայտում է ինքնամոռացության կամ ինքնասպանության ակտը դավաճանների առաջ անզորության դեպքում։