101 տարի առաջ ՀԻՆ ՀԱՅԿԱԿԱՆ այս քաղաքը փոխանցվեց Թուրքիային. ո՞ր քաղաքի մասին է խոսքը և ինչու՞ փոխանցվեց

Կարսը Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Վանանդ գավառի քաղաք էր։ 10-րդ դարում այն դարձավ Հայաստանի մայրաքաղաքը։ 1795-1800 թվականներին քաղաքում եղել է 850 տուն, որից 600-ը՝ հայկական։

1830-ական թվականներին, ռուս-թուրքական պատերազմից հետո, շատ հայ ընտանիքներ Կարսից փախել են հարևան Ալեքսանդրապոլ քաղաք (Այժմ Գյումրի, Հայաստան)։

1876 թվականին ռուսական զորքերն ու հայ աշխարհազորը գեներալ Տեր-Ղուկասյանի գլխավորությամբ Կարս ամրոցից աքսորեցին թուրք զինվորներին և քաղաքը միացրին Ռուսաստանին։ Կարսը դարձավ Կարսի շրջանի մայրաքաղաքը։

1886 թվականին հայերը կազմում էին քաղաքի բնակչության 63 տոկոսը, իսկ 1914 թվականին՝ ավելի քան 80 տոկոսը։ Համենայնդեպս 15% -ը ռուսներն էին։

Turkey (2018): Kars and around

1918 թվականին, Ռուսական կայսրության փլուզումից հետո, Կարսի շրջանը իր վարչական կենտրոնի հետ մտավ նորաստեղծ անկախ Հայաստանի Առաջին Հանրապետության կազմի մեջ։

1918թ. գարնանը թուրքական զորքերը կրկին փորձեցին գրավել Կարսը, սակայն հայկական զորքերի կողմից ջախջախվեցին և հետ շպրտվեցին։

1920թ.-ին Կարսի շրջանը Արևելյան Հայաստանի հետ գրավվեց ռուս բոլշևիկների և Թուրքիայի տանդեմի կողմից։ Հետագայում Կարսն ու մյուս շրջանները Լենինի որոշմամբ նվիրաբերվեցին Թուրքիային։

Թուրքական զորքերը ներխուժեցին քաղաք և հայերի զանգվածային սպանություններ իրականացրին, ինչի հետևանքով հազարավոր մարդիկ զոհվեցին։ Նրանք, ովքեր կարողացել են գոյատևել, փախել են Գյումրի, Երեւան կամ արտերկիր։

Կարսի բոլոր եկեղեցիները, բացի երկու եկեղեցիներից, ավերվեցին, իսկ այդ երկու պահպանված եկեղեցիները վերափոխվեցին մզկիթների: Դրանց թվում էր 10-րդ դարում կառուցված Սուրբ Առաքելոց տաճարը։

Հայերի կոտորածներից ու տեղահանությունից հետո քաղաքը բնակեցրին թուրքերը, քրդերն ու կովկասյան թաթարները (այժմ հայտնի են որպես ադրբեջանցիներ)։