Ինչպե՞ս ՀԱՅԿԱԿԱՆ քաղաքը, որի մասին արդեն մոռացել ենք, փոխանցվեց Թուրքիային. հիշեցի՞ք քաղաքի մասին

1877-80 թթ. ռուս-թուրքական պատերազմի արդյունքում Արդվին քաղաքը (այժմ գտնվում է Թուրքիայի հյուսիս-արևելքում՝ Սև ծովից 30 կմ հեռավորության վրա) միացվեց Ռուսական կայսրությանը և մտավ Բաթումիի նորաստեղծ մարզի կազմի մեջ։

Մինչ Հայոց ցեղասպանությունը քաղաքը հիմնականում բնակվում էր հայերով։ Բացի այդ, այնտեղ տեղակայվել է 11 հայկական եկեղեցի։

1914 թ. Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց ի վեր Թուրքիան գրավել է Բաթումիի և Կարսի շրջանների մեծ մասը, որից հետո պատերազմի պատրվակով հայերի դեմ կոտորած է կազմակերպել Արդվինում, Արդահանում, Արդանուխում և այլ գրավված տարածքներում։

Fil:Artvin city.jpg – Wikipedia

Մեկնաբանելով թուրքերի դաժանությունը՝ գերմանացի լրագրողը, ով ականատես է եղել այդ իրադարձություններին, նշել է. «Դուք պետք է դա տեսնեիք… Նրանց գործողությունները այնքան դաժան էին: Անիծվեն նրանք… Նրանք ոչ մի կապ չունեն ոչ մուսուլմանների, ոչ քրիստոնյաների, ոչ էլ որևէ մեկի հետ.

Արդվինի և Արդանուխի շրջանում սպանված հայերի ենթադրյալ թիվը կազմում է 7000 մարդ։ Հատուկ ստորաբաժանումների հրամանատարներից շատերը, որոնք մասնակցել են հայերի կոտորածներին, ավելի ուշ առանցքային դեր են խաղացել Թուրքիայի անկախության համար մղվող պատերազմում» ։

Բոլշևիկների և կենտրոնական տերությունների (Գերմանիայի, Ավստրո-Հունգարիայի, Բուլղարիայի և Օսմանյան կայսրության) միջև 1918 թվականի մարտի 3-ին բրեստ-լիտվական հաշտության պայմանագրի ստորագրումից հետո Արդվինը գրավվեց թուրքական զորքերի կողմից: Քաղաքը մնացել է Թուրքիայի վերահսկողության տակ շատ կարճ ժամանակահատվածում, մինչև Ժողովրդավարական Վրաստանի Հանրապետությունը իր վերահսկողության տակ է վերցրել այն 1918թ.մարտի վերջին։

Վրաստանի խորհրդայնացումից և նրա որոշ տարածքների հետագա բռնազավթումից հետո թուրքական զորքերի կողմից Մուսա Քազիմ Քարաբեկիրի հրամանատարությամբ Արդվինը կրկին հանձնվեց Թուրքիային։ 1921 թվականին բոլշևիկյան Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև ստորագրված Մոսկովյան և Կարսի պայմանագրերը լրացուցիչ ամրագրեցին այդ տարածքի փոխանցումը Թուրքիային։