Կա մի նահանգ, որի մասին մենք երբեք չենք խոսում. գիտե՞ք՝ որ նահանգի մասին է խոսքը


Խոսքը Փայտակարան նահանգի մասին է: Փայտակարանը առաջացել է հայերեն «Փայտակ» բառից, որը նշանակում է «փայտ»: Այսինքն՝ բառացի թարգմանությունը «փայտային երկիր» է։

Փայտակարանը ստեղծվել է մ.թ.ա. 189 թվականին Հայաստանի թագավոր Արտաշես Առաջինի կողմից, ով գրավել է այս տարածքը և այն ներառել Հայաստանի կազմում։ Դրանից հետո Արտաշեսը գավառը բաժանեց գավառների և սահմանային սյուներ տեղադրեց այս գավառների սահմանին։ Փայտակարանը Հայաստանի կազմում է եղել 576 տարի՝ մինչև 387 թվականը։
301թ.-ին, ինչպես մնացած Հայաստանում, Փայտակարանն ընդունեց քրիստոնեությունը, և Հայ առաքելական եկեղեցին այստեղ ամենուր հեթանոսական տաճարների տեղում եկեղեցիներ է կառուցում: Հայոց արքաներն այստեղ կառուցել են քաղաքներ ու բերդեր և բնակեցնել Հայաստանի խորքային շրջաններից բերված հայերով։

Փայտակարանի բնակչությունը խայտաբղետ էր։ Հարավ-արևելքում (մոտավորապես այնտեղ, որտեղ այժմ ապրում են թալիշները) ապրում էին իրանախոս կասպիացիները։ Քիչ ավելի հյուսիս ապրում էին իրանախոս կիլիթները, քաղաքներում, ինչպես նաև հյուսիսում, արևմուտքում և հարավ-արևմուտքում գյուղերում հայեր էին ապրում, հարավում՝ մարերը (ժամանակակից քրդերի նախնիները): Ըստ պատմիչների՝ 4-րդ դարի դրությամբ Փայտակարանում ուներ մոտ 200-300 հազար բնակիչ։

Փայտակարանն իր հիմնադրումից՝ Ք.ա. 189-ից մինչև 301 թվականը, դավանել է զրադաշտականություն։

Գրասենյակային աշխատանքի լեզուն սկզբում եղել է արամեերենը, հետո հունարենը, հետո լատիներենը, հետո նորից արամեերենը, հետո նորից լատիներենը։ Հաղորդակցության լեզուներն էին հայերենն ու պարթևերենը։

Գավառի տարածքը սկզբում կազմում էր 21000 քառ. կմ, այնուհետև այն հասցվեց մինչև 24000 քառ. կմ:
Հյուսիսում որպես սահման ծառայում էր Քուռ գետը։
Արևելքում՝ Կասպից ծովի ափը։
Հարավ-արևելքում՝ Թալիշի լեռները։
Հարավ-արևմուտքում՝ Արմանի-Տափի լեռները։
արևմուտքում՝ Հայկական լեռնաշխարհի նախալեռներ։
Տարածքի կեսը զբաղեցնում էին տափաստաններն ու հարթավայրերը, իսկ կեսը՝ լեռները։
Առավել բերրի հողերը գտնվում էին Կուր և Արաքս գետերի ափերին և Կասպից ծովի ափերին։

Փայտակարանում կային 6 խոշոր քաղաքներ.
Վարդանակերտ, Բագինք, Սպանդարան, Պիչան, Բհագավան, Վարչական։
Փայտակարանը բաժանված էր 12 գավառների.
1) Հրակոտ – Պերոժ.
2) Վարդանակերտ (գտնվում է Արաքս գետի հարավային ափին, Մուղանի հարթավայրերում։ Մայրաքաղաքը՝ Վարդանակերտ)։
3) Բագինկ
4) Կրեկյան
5) Rot-and-Baga
6) Քահան Ռոտ
7) Արոս
8) Պիչան (գտնվում է հարավում՝ լեռնային տեղանքում։ Պիչանի ներսում կային երկու մեծ քաղաքներ՝ Պիչանը և Վարչականը)
9) Բհագավան (վարչաշրջանի մայրաքաղաքը Բհագավան քաղաքն էր)
10) Սպանդարան (շրջանի մայրաքաղաքը եղել է Սպանդարան քաղաքը)
11) Արմիստ
12) Ալևան