Նույն սխալը նաև Տիգրանակերտի ճակատամարտում. ի վերջո ի՞նչը կործանեց ԾՈՎԻՑ ԾՈՎԻՑ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ

Մեծ Հայաստանը Հռոմից դեպի արևելք հզորագույն տերություններից մեկն էր Տիգրան II-ի օրոք։ «Արքայից արքան» միավորեց կայսրությունը, որի սահմանները ձգվում էին Միջերկրական ծովից մինչև Կասպից ծով, իսկ նրա հիմնադրած մայրաքաղաք Տիգրանակերտը դարձավ հելլենիստական գիտության և արվեստի կենտրոն։

Սակայն մ.թ.ա.1-ին դարի Հայաստանի ծաղկումը երկար չէր: Արագ վերելքից հետո պետությունը նույնքան արագ կորցրեց իր հզորությունը։

Մ.թ.ա 94 թվականին Տիգրան II-ը դաշինք կնքեց Պոնտոսի թագավոր Միտրիդատ VI-ի հետ՝ ամուսնանալով նրա դստեր՝ Կլեոպատրայի հետ։ Հայկական կայսրությունը բարգավաճում էր. կառավարիչը հաջող արտաքին քաղաքականություն էր վարում՝ գերեց պարթևներին և ջախջախեց Սելևկյանների տերությանը։ Մինչդեռ Տիգրանի աները նոր պատերազմ սանձազերծեց հռոմեացիների դեմ։

Եվ եթե մինչ այդ հայ Կառավարիչը պահպանում էր չեզոքություն, ապա երրորդ արշավի ժամանակ նա, այնուամենայնիվ, ստիպված էր անուղղակիորեն միջամտել։

Հռոմեական լեգեոներների կողմից ավերված Միտրիդատը ստիպված է եղել ապաստան փնտրել իր փեսայի մոտ։ Հայոց թագավորը ոչ միայն մերժեց, այլև չհանձնեց Միտրիդատին, երբ դա վերջնագրային ձևով պահանջեց նրա հակառակորդ Լուցիոս Լիցինի Լուկուլլոսը մ.թ.ա 70-ին։

Տիգրան II և Լուցիոս Լիցինի Լուկուլլ

Տիգրան II-ը համոզված էր, որ պետք չէ վախենալ հռոմեական զորավարի ներխուժումից։ Նա պատերազմի չի պատրաստվել, բացի այդ՝ արձակել է բանակի հիմնական մասին, իսկ ինքը վերադարձել Տիգրանակերտ։ Սակայն Լուկուլը որոշեց հարված հասցնել կայսրության սրտին՝ նրա մայրաքաղաքին։ Մ.թ.ա 69-ին հռոմեացիները առանց Սենատի թույլտվության անցան Եփրատի վրայով և ներխուժեցին Հայաստան։

Հարձակումն այնքան արագ էր, որ Տիգրանը առաջիկա ճակատամարտի մասին իմացավ միայն այն բանից քիչ առաջ, երբ թշնամիները հայտնվեցին քաղաքի պատերի մոտ։ Տիգրանակերտը, որի կառուցումը դեռ անավարտ էր, պաշարեցին, իսկ հայ կառավարիչը սկսեց արագ բանակ հավաքել ողջ երկրում։

Ի դեպ, պաշտպանության ժամանակ հայկական բանակն օգտագործել է կերոսին, ինչը, հավանաբար, պատմության մեջ քիմիական զենքի կիրառման առաջին դեպքն է։

Տիգրան Մեծը շրջապատված 4 թագավորներով

Ճակատամարտը սկսվեց հեծելազորի մարտից: Հռոմեացիների մի մասը սկսեց նահանջել, և հայ հեծյալները նետվեցին հարձակման։ Մինչդեռ Լուկուլայի մեկ այլ ջոկատ թիկունքից շրջանցեց հայկական զորքը և հանկարծակի հարված հասցրեց։ Պայքարը վերածվեց իսկական կռվի և Տիգրանի բանակը ջախջախվեց կես ժամում։

Տիգրանակերտը հանձնվեց Հռոմին, իսկ Լուկուլուի հաղթանակը տոնվեց մայրաքաղաքի թատրոնում։ Մարտերը շարունակվեցին, քանի որ «արքայից արքան» հրաժարվեց գլուխ խոնարհել հռոմեացիների առաջ և անցավ պարտիզանական պատերազմ վարելու պրակտիկային։

Սակայն դա չպահպանեց հայկական կայսրությունը անկումից, որը, ըստ պատմաբանների, սկսվեց հենց այդ ճակատամարտում կրած պարտությունից։ Տիգրանի նվաճած բոլոր հողերը՝ Արևելյան Կիլիկիան, Հյուսիսային Միջագետքը, Սիրիան, Կոմմագենը և Կորդուենը, ճանաչել են Հռոմի իշխանությունը և տարանջատվել Հայաստանից։