«Այստեղ ՀԱՅԵՐԸ ամենասիրված ազգն են». ինչպե՞ս ժամանակին ՀԱՅ քահանաները փրկեցին հազարավոր հույների ՝ նրանց ՀԱՅ դարձնելով

Այժմ ուկրաինական Գալիցինայում հայեր գրեթե չկան։ Սակայն լեհ արքաների, այնուհետև ավստրիացի կայսրերի օրոք Լվովի, Ստանիսլավովի և Գալիցինայի այլ քաղաքների հայերը ամենահարգված ու բարեկեցիկ բնակիչներից են եղել։ Անդրկարպատներում հայերը հայտնվել են շուրջ 1000 տարի առաջ Անիի` Բագրատունիների թագավորության մայրաքաղաքի անկումից հետո։

Իր նոթերում (1830-ականներին հրատարակվել են Վենետիկում) Փեշեշգյանցը մի քանի անգամ նշում է, որ հայերն այս վայրեր են եկել հին Անիից։

«Այդ ժամանակ զորահրամանատար Անջեյ Պոտոցկին XVII դարի վերջում հիմնել է Ստանիսլավովը, նա Մոլդովայից և Հունգարիայից հրավիրել է Անիի բնակիչներին` առևտուրը զարգացնելու համար։ Իր հաշվին տներ ու փայտյա եկեղեցի է կառուցել։ Քաղաքը կոչել է թուրքերի դեմ ճակատամարտում զոհված որդու անունով։

Քաղաքում գեղեցիկ շուկա կա` աղյուսե խանութներով ու պահեստներով, հայտնի ռատուշա` աշտարակով, պաների պալատներ ու հարուստների տներ։ Այստեղ շուրջ 70 հայկական ընտանիքներ կան, նրանք ապրում են առանձին թաղամասում, որը նրանք հայկական են անվանում։ 

Սակայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո այստեղ հին հայ համայնք գրեթե չի մնացել։ Մի մասին ուղարկել են ճամբարներ, շատերը մահացել են շրջափակման մեջ. նացիստները նրանց հաճախ հրեաների տեղ են դրել։ Հարյուրավոր հայեր էլ մահացել են Վոլինսկի կոտորածում (Ուկրաինայի ապստամբական բանակի կողմից Վոլին մարզի տարածքում լեհ բնակչության ոչնչացումը)։

Բայց հայերը հավատարիմ են մնացել Լեհաստանին, իրենց նոր հայրենիքն են համարել։ Հայերից շատերը պատերազմել են լեհական բանակում և «Ուպրավա» դիմադրության կազմակերպությունում։ Հայ կաթոլիկ թեմի վերջին ադմինիստրատոր Դիոնիսիոս Կաետանովիչը (պատերազմից առաջ նրան եպիսկոպոս են ընտրել, բայց չեն հասցրել ձեռնադրել) նացիստների գրաված Լվովում մի քանի հարյուր հրեաների է փրկել` ձևակերպելով նրանց համար ծխական ծննդյան վկայականներ ու ներկայացնելով նրանց որպես հայեր։