Հայ մեծահարուստ, ում տանը բնակվում էին ՆԿՎԴ–ի աշխատակիցները․ Առյուծներով տան գաղտնիքը

Թիֆլիսցի ճարտարապետ Պաուլ Շտերնը, որը ճարտարագիտական տարատեսակ հնարքների սիրահար էր, նախագծել էր մի մեծ առանձնատուն, իսկ առյուծների քանդակներ դրել էր դարպասի դիմաց։ Շտերնը տունը վաճառեց, որի գնորդը Բաքվից Թիֆլիս եկած նավթագործ Ավետիս Ղուկասյանն էր։

Մեծահարուստն այդ տուն տեղափոխվեց կնոջ` Աննայի և միակ դստեր` Թամարի հետ։ Ղուկասյանը տներ, դպրոցներ էր կառուցում, օգնում աղքատներին։ Օրինակելի հավատացյալի պես մեծ նվիրատվություններ էր անում եկեղեցուն։ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Մկրտիչ Խրիմյանը (Խրիմյան Հայրիկ) Թիֆլիս կատարած այցի ժամանակ հենց Ղուկասյանի տանն է հյուրընկալվել։

Դեռ կյանքի օրոք կտակ էր կազմել, որում նշվում էր, որ առաջին խնամակալ է նշանակում իր կնոջը` Աննա Հովհաննեսի Ղուկասյանին, եղբորորդուն և աներորդուն։ Ըստ կտակի` նրա մահից հետո 600 հազար ռուբլի պիտի փոխանցվեր Մայր աթոռ սուրբ Էջմիածնին, 10 հազար ռուբլի` Փարիզի հայկական դպրոցին, 5 հազար ռուբլի` Երուսաղեմի հայկական եկեղեցուն և 6 հազար ռուբլի` հրատարակչությանը։ Գործարարը նախատեսել էր նաև Ավետիք Ղուկասյանի անվան բարձրագույն ուսումնական հաստատություն կառուցել Հայաստանում։

Մնացած գումարը` շուրջ 1.5 մլն ռուբլի, նա ժառանգել էր կնոջն ու դստերը` Թամարին։ Սակայն կտակում մի էական մանրուք կար։ Նշվում էր, որ եթե դուստրը մինչև չափահաս դառնալն ամուսնանա այլ ազգի ներկայացուցչի հետ, ոչինչ չի ստանա։ Իսկ դստեր վաղաժամ վախճանի դեպքում գումարը կարող են փոխանցել հայկական եկեղեցուն։ Հայրն իր կտակով փորձանք բերեց ընտանիքի գլխին։

Շուշիի նավթային հսկան կյանքից հեռացավ 1902 թվականին։ Նրա կինն ու դուստրը մահացան չպարզված հանգամանքներում 1914 թվականին։ Ողջ ունեցվածքը, ինչպես և կտակի մեջ էր գրված, անցավ հայկական պատրիարքարանին։

Ընտանիքին հուղարկավորեցին Թբիլիսիի հայոց վանքի բակում գտնվող ընտանեկան գերեզմանատանը։ Սակայն 37 թվականին Բերիայի հրամանով վանքն ավերվեց, իսկ գերեզմանները ոչնչացվեցին։ Ավելի ուշ այնտեղ բնակեցրին ՆԿՎԴ–ի (Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատ) աշխատակիցներին։