« Թափառելով քաղաքից քաղաք, ես վաճառում էի մորս գործած փեշդեմալները՝ գռոշի դիմաց». ՀԱՅ արձակագիր ՈՐԲՈՒՆՈՒ կյանքի ողբագին պատմությունը.

Հայ վիպասան, խմբագիր և արձակագիր Զարեհ Որբունին կամ Զարեհ Էոքսյուզյանը ծնվել է Սև ծովի հարավարևելյան ափին գտնվող Օրդու քաղաքում։ Մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը հաճախել է ծննդավայրի Մովսիսյան վարժարանը։ Ջանալով փրկել սեփական կյանքերը՝ Էոքսյուզյան ընտանիքն իսլամ ընդունեց։ Որբունին գրում է, որ իր հայրն ամեն օր գնում էր տեղի մզկիթ, որպեսզի հավաստիություն հաղորդի իր ընտանիքի դավանափոխությանը, բայց երկու ամիս անց Օսմայան իշխանությունները որոշում են, որ նորադարձները ևս կարտաքսվեն մնացյալ հայ բնակչության հետ։

Որբունին և իր քույրերն ու եղբայրները փրկվեցին արտաքսումից թուրք ընկերների շնորհիվ, որոնք ընդունեցին նրանց և խոստացան հոգ տանել, մինչև ծնողների վերադարձը։ Սակայն, վերադառնալու էր միայն Որբունու մայրը։ Արտաքսման ճանապարհից շեղվելուց հետո, Որբունու ծնողներն ուղևորվեցին Թոքաթ, որտեղ ճանաչում էին քաղաքապետին և նրա ընտանիքին։ Նախքան դեպի հետ՝ Օրդու վերադարձի համար ջորեվար վարձելը, Որբունու հայրը թողնում է կնոջը նրանց մոտ, սակայն ջորեվարը, տուն չհասած, սպանում է նրան։ «Անգամ երբ մայրս վերադարձավ փախուստի դիմած այլ հայազգի արտաքսյալների հետ, մենք տարիներով չէինք կարողանում գիշերը քնել՝ ականջներս դռանը սեղմած՝ սպասելով դռան հանկարծակի զանգին և շեմին հորս հայտնվելուն»,- Գուրգեն Մահարուն ավելի ուշ կգրի Որբունին։

Մեկ տարի շարունակ Որբունին թափառում է քաղաքից քաղաք մոր՝ չորս երեխաներին պահելու համար գործած փեշդեմալները (սրբիչները) վաճառելով, հընթացս հույս փայփայելով տեղափոխել նրանց ավելի ապահով վայր Ռուսաստանում։ 1918 թվականին նավապետին դիմելուց և կաշառելուց հետո, նրան հաջողվում է անցնել Սև ծովն իր զավակների հետ և ժամանել Սևաստոպոլ, Ղրիմ։ Գերմանական ուժերը նոր էին սկսել լքել քաղաքը և դաշնակից տերություններն ու հակաբոլշևիկյան սպիտակ բանակը զբաղեցնում էին իրենց տեղերը։ 16-ամյա Որբունին շուտով աշակերտում է հայազգի կոշկակարի մոտ, որ Շապին–Գարահիսարից էր, և հետագայում՝ որպես դժվար ճանապարհ անցած գրող, վերհիշում է այս ժամանակարջանը՝ փափագելով ապահով կյանքը, որն այդ արհեստում վարպետանալու արդյունքում կգար։ Մայրը, չորս զավակներով, առագաստանավով կարողացել է փախչել Սևաստոպոլ, Ղրիմ։ 1 տարի անց նրանց ընտանիքը տեղափոխվել է Պոլիս, որտեղ Զարեհը սովորել է Պերպերյան վարժարանում։