«Յուրա ջան, Սարյանը Սարյան է, Քոչարը՝ Քոչար, պետք չէ հակադրել». ի՞նչն էր ստիպել ՊԱՐՈՒՅՐ ՍԵՎԱԿԻՆ նման բան ասել

Ստորև Ձեզ ենք ներկայացնում Տիգրան Մանսուրյանի հուշերից մի հատված:

Քոչարը և Սարյանը երիտասարդների համար նույն իրականության տարբեր ճյուղերն էին: Նկարիչների մի մասը պատկանում էր սարյանական թևին, մյուսների համար չափը Քոչարն էր: 60-ականներին մոդեռնի հովերը եկել էին Հայաստան և նոր արվեստի նկատմամբ մի տեսակ հիվանդագին ընդգծված ուշադրություն կար:
Պարույր Սևակը, Հանճար Յուրան, Գևորգ Կարապետյանը և ես քեֆներս լավ գնում էինք շարունակելու: Յուրան պաշտամունք ուներ Քոչարի հանդեպ, փառաբանում էր նրան, հետն էլ թերագնահատում Սարյանին: Սևակն ասաց. «Յուրա ջան, Սարյանը Սարյան է, Քոչարը՝ Քոչար, պետք չէ հակադրել»: Ես Պարույրին տարբեր իրադրությունների մեջ եմ տեսել և՛ վիճելիս, և՛ խաղաղ, բայց այդ օրը տեսա, որ նա կարող է նաև խնդրելու պես եղբայրաբար խորհուրդ տալ:
Այդ տարիներին շոշափվում էր նաև Սարյան–Կոջոյան հարաբերությունը, եղան նաև հասարակական հնչեղության արտահայտություններ, իբրև թե Սարյանի մեղքն է, որ Կոջոյանը հավուր պատշաճի գնահատված չէ: Այս վեճերին Քոչարը սնունդ տալիս էր իր անտարբերությամբ: Նա Հայաստանում Մեդեռն արվեստի առաջին դեմքն էր՝ ինքը դա ընդունում էր սիրով, իսկ երբ Սարյանի մասին անպատշաճ արտահայտություններ էին հնչում՝ լռում էր:
Առանձնահատուկ էր Քոչարի և Կոստան Զարյանի մտերմությունը: Նկարիչների տան սրճարանում ուրիշ մեծեր ևս կային, անշուշտ, բայց նրանց չափը չունեին: Այն, ինչ կարող էր պատմել Քոչարը կամ ասել Կոստան Զարյանը, որևէ տեղ ոչ կկարդայիր, ոչ կլսեիր. դա միայն այդ միջավայրի ներսում գոյացող մտքեր, արժեքներ էին: Նման խնդիրներ շոշափվում էին լենինգրադյան կամ մոսկովյան որոշ ինտելեկտուալների խոհանոցներում միայն: Այդ ընթացքն իմ կյանքում կարևոր համալսարանական շրջան եղավ: Իհարկե, մենք ունեինք մեր րՑցՍՈփ–ը: «Սիրում» էինք նրան, նա էլ մեզ էր «սիրում», և սա մի հարաբերություն էր, որ քննարկման չէր դրվում՝ վատ տոն էր համարվում այդ մասին խոսելը: Այդ մարդիկ գալիս-գնում էին, ի վերջո իրենց գործն էին անում: Եթե րՑցՍՈփ–ը պիտի հեռանար, ասենք՝ տեղափոխվեր այլ աշխատանքի, մեկ ամիս իր հետ տանում-բերում էր նորին: Նորին էլ էինք «սիրում»՝ գիտեինք, որ փոխարինելու է եկել: